23 april 2014

Laatste wijziging09:41:31 AM GMT

Het éénheidsvak "Levensbeschouwing": een gevaarlijk waanidee.

foto_mario foto_maxime "Als er één vak is dat we niet zouden willen geven dan is het wel dat vak."

(standpunt Mario Boulez & Maxime De Winne)

Omdat we ons vak niet-confessionele zedenleer, de kritische functie van ons vak en onze doelstelling om leerlingen vrij en zelfstandig te leren denken en handelen niet willen opgeven en hopelijk velen met ons.


We hebben beide met plezier het 'Het Woordenboek van de Skepticus' gelezen (Lannoo, 2010). Het biedt 'een overzicht van vreemde overtuigingen, grappige misleidingen en gevaarlijke waanideeën'. Het 'versterkt uw natuurlijke weerstand tegen onzin en oplichterij'. Het leest als een cursus kritisch denken. Het doet ons denken aan de geest en de inhoud van de lessen Niet-confessionele Zedenleer. Een aanrader, niet alleen het boek, ook ons vak.

Vrij en kritisch denken, kortom vrijzinnigheid, is de waarde en het idee dat een rationeel leven het beste is voor de mens en de mensheid. Een humanistisch uitgangspunt. Niet iedereen is het daarmee eens. Nog heel wat mensen krijgen allerlei waanbeelden annex gewoontes en standpunten mee, waarvan ze niet verlost worden samen met hun geloof in Sinterklaas.

Groen! heeft op haar Onderwijscongres op 19 maart, het idee van P. Loobuyck (docent verbonden aan het Centrum Pieter Gillis van de UA) en sommige Open VLD'ers goedgekeurd om alle leerlingen te verplichten één vak over 'levensbeschouwingen, filosofie en burgerschap' te volgen. En dit ter vervanging van de huidige levensbeschouwelijke keuzevakken in het officieel onderwijs en het vak R.-k godsdienst in het vrij onderwijs. De leerkrachten van de levensbeschouwelijke vakken worden uitgenodigd om de inhoud en de structuur van dit vak te bepalen.

Hun voorstel lijkt aantrekkelijk. Ook voor leerkrachten N.-C. Zedenleer, zeker voor de vele collega's die regelmatig filosoferen met hun leerlingen. We zouden alle leerlingen in onze les kunnen aanzetten om kritisch na te denken, om humanistisch te handelen in het licht van de rechten van de mens.
Het is echter een illusie om te verwachten dat we dat nog zouden mogen in zo'n vak. Wie al les gegeven heeft over Bachbloesemtherapie of homeopathie en de weerstanden voelde, kan zich indenken wat er zal gebeuren mochten we in een eenheidsvak waar alle leerlingen samen zitten, gelovig of niet, andere ideeën aan een vrij onderzoek onderwerpen. Denk maar aan 'God/Allah', 'Zijn Woord' en vooral 'Zijn Praktijk'.

Door de scheiding tussen kerk en staat kan de overheid dit éénheidsvak inhoudelijk slechts invullen met 'objectieve' theorie (geboortedata van filosofen en stichters van godsdiensten zijn objectief, jongeren begeleiden naar een eigen mens- en wereldbeschouwing is dat niet). Kortom met theorie waar niemand zich aan stoort.

Het eenheidsvak 'Levensbeschouwing' in Nederland toont dit ook aan. De handboeken hebben we met interesse gelezen. Als er één vak is dat we niet zouden willen geven dan is het wel dat vak. Waarom? Omdat het een theorievak is over levensbeschouwingen ('levensbeschouwelijke geletterdheid' noemt P. Loobuyck het). Omdat voor het stimuleren van vrij en kritisch nadenken hier geen plaats is. Wat had je trouwens verwacht als je rekening moet houden met alle godsdienstige gevoeligheden?

Wij ongelovigen, agnosten, ontdoopten, ontkerkelijkten, atheïsten, vrijdenkers, vrijzinnigen,... mogen ook blij zijn met die keuzevrijheid in het officieel onderwijs. Niet omwille van de macht van de zuil (dixit Loobuyck). Vooral omdat ouders de kans hebben om de keuze te maken hun kind lessen te laten volgen die hun kritische zin kunnen versterken tegen wetenschappelijke onzin, oplichterij en anti-humanistische leefregels. Er is dan ook een goede reden waarom bvb. 'Bijbelkritiek' in ons leerplan N.-C. Zedenleer is opgenomen.

Om die reden willen we ons vak niet-confessionele zedenleer, de kritische functie van ons vak en onze doelstelling om leerlingen vrij en zelfstandig te leren denken en handelen niet opgeven en hopelijk velen met ons.

We mogen ook blij zijn met die levensbeschouwelijke vrijheid voor gelovige kinderen en ouders die ervaren dat ze in een land opgroeien dat hen aanvaardt en erkent omdat ze de keuze hebben om 'hun' godsdienstvak te volgen. Leerlingen van ouders die gevlucht zijn uit landen zonder godsdienstvrijheid kunnen het appreciëren. Is dat niet de eerste stap naar een dialoog tussen levensbeschouwingen? Een dialoog die – en dat negeert men als men fulmineert tegen het 'apart' zetten - op tal van scholen plaatsvindt onder begeleiding van de leerkrachten van de Levensbeschouwelijke Vakken. En het kan omdat ze allemaal in dezelfde school dezelfde lessen volgen, in dezelfde lokalen. Behalve die twee lesuren per week, waar hun levensbeschouwing wordt verdiept en waar vanuit ieders erkenning dialoogmomenten worden georganiseerd.

Denkt men nu echt dat de dialoog op straat, een gezonde multi-levensbeschouwelijke samenleving, meer kans zal maken door een steriel eenheidsvak?

Dat een dergelijk voorstel ook is ingegeven door de angst van wat in de lessen Islam wordt gegeven is verbazend. Juist omdat de godsdienstige vorming nu op school plaatsvindt is de invloed van extremisme en fundamentalisme kleiner dan wanneer deze vorming buiten de scholen, en aldus buiten de wederzijdse dialoog (en controle) op school, wordt gezet. Met een dergelijk eenheidsvak mogen we ons over enkele jaren zeker verwachten aan een discussie over de invloed van privé-initiatieven (zie koranscholen in Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Frankrijk).

Gezien de grondwettelijke verankering van de vrijheid van onderwijs maakt dit experiment van Groen! en anderen bovendien geen kans in het vrij onderwijs. En zo verwordt hun voorstel tot hervorming van het levensbeschouwelijk onderwijs tot enkel het afschaffen van de bestaande keuzevrijheid voor ouders en leerlingen in het officieel onderwijs in ruil voor een slechte eenheidsworst. En er zal in Vlaanderen enkel nog godsdienstige morele opvoeding gegeven worden op school, namelijk in het vrij onderwijs waar zo'n 75% van de leerlingen les volgen.

Met name de Niet-confessionele Zedenleer (vrijzinnig humanisme en op termijn ook het boeddhisme) en die godsdiensten die geen eigen scholen hebben opgericht zullen de uiteindelijke verliezer zijn. Dit betekent een flagrante schending van de gelijkberechtiging van de levensbeschouwingen en een versterking van de monopoliepositie van de Rooms-katholieke kerk ook op dit vlak (zie ook de huidige financiering van de erediensten).

Het Schoolpact is dan wel oud, maar niet versleten. Het is uitgegroeid van een gewapende vrede tussen katholieken en vrijzinnigen naar een model dat de dialoog mogelijk maakt in de officiële scholen, nu ook met moslims. Een dergelijke verworvenheid opgeven in het officieel onderwijs voor een extra theoretisch eenheidsvak, dat leerlingen twaalf jaar lang moeten volgen, vinden we dan ook een gevaarlijk waanidee.

We bedanken dan ook vriendelijk voor de uitnodiging van Groen! om mee de inhoud en de structuur van dit vak te bepalen.

Mario Boulez,  Voorzitter WLE                     Maxime De Winne
Leerkracht NCZ                                              Leerkracht NCZ & Medewerken voor Basta (Neveneffecten)

Bovenstaande tekst kan u downloaden en verspreiden:


In de Geus van mei 2011 verscheen ook een reactie van collega NCZ Kurt Beckers: "NCZ het paard van Troje" (De Geus mei 2011).